گم‌شده در غبار تاریخ…

وینچا
یکی از بزرگ‌ترین تمدن‌های ماقبل تاریخ اروپا، که 5500 سال پیش از میلاد در مناطق وسیعی از اروپا (در صربستان و رومانی امروزی) می‌زیستند، وینچا‌ها (تورداس) بودند. این مردمان عصر نوسنگی که دوران اوج ایشان 1500 سال به درازا کشید، نام کنونی خویش را از دهکده‌ای در ساحل رود دانوب گرفته‌اند. ایشان شاید نخستین تمدن اروپایی بودند که به ساخت ابزار فلزی پرداختند و شاید نخستین کسانی که از مس استفاده کردند. آن‌ها همچنین نخستین قومی بودند که دست به استخراج روش‌مندِ معادن زدند.
Vink (1)

گرچه هیچ‌گونه خط رسمی منتسب به این قوم وجود ندارد، اما گونه‌ای خط تصویری همچون سمبل‌هایی که بر الواح سنگی کنده شده‌اند، از ایشان بدست آمده است که تاریخ آن‌ها به 4000 سال پیش از میلاد باز می‌گردد. آن‌ها برای کودکان خود اسباب‌بازی‌هایی همچون عروسک حیوانات و جغجغه می‌ساختند. شهرهای ایشان بسیار سازمان یافته بود: آن‌ها در خانه‌هایشان جایگاهی برای زباله داشتند و مردگان ایشان در مرکز سکونت‌گاه‌های آنها دفن می‌شد.

Vink (1b)


حَتیان
قومی باستانی که از 2400 سال پیش از میلاد، در منطقه‌ی آناتولی (ترکیه‌ی امروزی) می‌زیستند. ایشان که یکی از اولین تمدن‌های شهر‌نشین در منطقه‌ی آناتولی را بنا نهاده بودند، با استناد به الواح میخی اکدی، تقریبا با حکومت سارگن کبیر، پادشاه اَکد هم‌زمان بوده‌اند. آن‌ها به زبانی غیر هندو‌-‌اروپایی صحبت می کردند. بیشتر باستان‌شناسان معتقدند ایشان پیش از قوم هیتی در این منطقه حضور داشته‌اند و به تدریج که قوم هیتی، آموزه‌های مذهبی و فرهنگی حتیان‌ها را جذب می‌کرد، این دو فرهنگ در یکدیگر استحاله یافتند. برخی از شهر‌های باقی‌مانده از دوران هیتی‌ها، همچون آلاکا هویوک (Alacahöyük) و هاتوشا (Hattusa)، از ریشه‌ای حتیانی برخوردارند.

hitti-hatti (4b)_resizeگرچه ایشان از زبان خاص خود برخوردار بودند، اما هیچ‌گونه اثر مکتوبی از آن‌ها یافت نشده است. گمان می‌رود جهت تسهیل امور تجاری با آشوریان، آن‌ها از الگویی چند زبانه پیروی می‌کردند. بیشترین اطلاعات ما از حتیان‌ها به اشاره‌های اقوام پس از آن‌ها باز می‌گردد. این قوم، پیش از آن که در غبار تاریخ محو شوند، دهه‌ها و صده‌ها زیر تاثیر نظام اشرافی هیتی‌ها زندگی کردند.
hitti-hatti (2b)_resize


نوک‌ها
نخستین یافته‌های مربوط به این مردمان، در منطقه‌ی نوک در شمال نیجریه به دست آمد. ایشان مردمانی بودند که دوران شکوفایی ایشان در هزاره‌ی نخست پیش از میلاد محسوب می‌شود. آنها، که در قرن دوم پس از میلاد از صفحه‌ی روزگار محو شدند، تاثیر عمیقی بر فرهنگ مناطق مجاور خود از جمله مردمان بنین و یوروبا گذاشتند. پژوهشگران می‌پندارند که بهره‌برداریِ بیش از حد از منابع طبیعی، موجب کاهش تعداد این قوم و در نهایت، نابودی ایشان شده است.

nok (2b)_resizeپیکره‌های موسوم به تِرا‌-‌کوتا، از مهم‌ترین آثار هنری تاریخی مربوط به این تمدن است. بنظر میرسد آنها نخستین تمدن آفریقایی بودند که به ریخته‌گری و فلز‌کاری پرداختند، گرچه گویا آن را از مردمان دیگر مانند کارتاژیان آموخته بودند. نوک‌ها، از نخستین تمدن‌های آفریقایی هستند که شرایط امروزی کشور نیجریه، پژوهش‌های بیشتر در مورد آن‌ها را با کندی مواجه ساخته است.
nok (5b)_resize


زاپوتک
گرچه همگان با تمدن‌های مشهور آمریکای مرکزی چون ”مایا“ و ”آزتک“ آشنایی دارند، اما یکی از اقوامِ کمتر شناخته شده، قوم زاپوتک است. تمدن آن‌ها – که از پایه‌گذاران سیستم نوشتاری و کشاورزی در منطقه بود – یکی از بزرگ‌ترین شهرهای قبایل بومی در آمریکای شمالی به نام ”مونته آلبان“ را، در قرن پنجم پیش از میلاد بنا کرد که تا 1200 سال پا بر جا ماند. در این شهر که بیش از 25 هزار نفر در آن زندگی می‌کردند، طبقه‌ی ممتاز متشکل از هنرمندان، روحانیون و نظامیان بر طبقات پایین‌تر فرمان می‌راندند.

zapo (1b)_resizeدلیل قاطعی بر چگونگی پایان این تمدن در دست نیست. به نظر می‌رسد آن‌ها ناگهان شهر پیش‌رفته و آباد خویش را رها کردند تا در گذر زمان فرسوده شود. برخی معتقدند فروپاشی سیستم اقتصادی زاپوتک‌ها، مردمان را مجبور به کوچیدن به مناطق دیگر کرد؛ عده‌ای از آن‌ها در گروه‌های کوچک‌تر برای خود دسته‌هایی تشکیل داده و در نبرد بر سر بقا میان یک‌دیگر و نیز گروه‌های متخاصم، کم‌کم زوال ایشان فرا رسید و از خاطره‌ها محو شدند.
zapo (3b)_resize


هوری‌ها
قوم دیگری که بر هیتی‌ها تاثیر بسزایی داشت، مردمان هوری بودند که حدود هزاره‌‌ی دوم پیش از میلاد در مناطق وسیعی از خاورمیانه سکنی داشتند. حتی به نظر میرسد این اقوام، دیر‌پاتر از این نیز بوده باشند زیرا نوشتارهایی به زبان هوری تعلق یه هزاره‌ی سوم پیش از میلاد نیز بدست آمده است. گرچه شور‌بختانه آثار تاریخی اندکی از ایشان بر جای مانده، اما اشاراتی از سوی هیتی‌ها، سومری‌ها و مصریان باستان به ایشان وجود دارد.

huurrib_resizeیکی از بزرگ‌ترین شهرهای هوری‌ها، ”اورکش“ بود که در شمال سوریه‌ی امروزی واقع شده بود. نخستین لوح سنگی که نوشتاری به خط هوری‌ها بر آن نقش بسته و نیز تن‌دیسی که به شیر لوور معروف است، در همین مکان بدست آمده‌اند. به نظر می‌رسد هوری‌ها که اقوامی کوچ‌نشین پنداشته می‌شوند، تاثیرات مهم‌تری از آن‌چه تا کنون تصور می‌شده، بر تمدن‌های مجاور و پس از خویش گذاشته‌اند. ایشان زبانی جز سامی یا هندو‌-‌اروپایی سخن می‌گفتند. در اواخر هزاره‌ی دوم پیش از میلاد بود که هوری‌ها کم کم از صحنه‌ی تاریخ محو شدند و تنها آثاری از تاثیرات ایشان بر هیتی‌ها باقی ماند.
huurri3_resize


نورته چیکو
یکی از غنی‌ترین تمدن‌های باستانی آمریکای جنوبی، که از 5500 سال پیش آغاز شد و بیش از 1200 سال پایدار بود، تمدن نورته چیکو در منطقه‌ای است که امروز به آن کشور پرو می‌گوییم. آن‌ها بیش از بیست شهر بزرگ داشتند که از معماری شکوه‌مند، تیز‌هوشانه و زیبایی برخوردار بودند. ایشان کشاورزانی زبده بودند و سیستم‌های آب‌رسانی ایشان، بسیار کار‌آمد و هوش‌مندانه بود.
caral-norte (3)-resizeآثار باستانی کشف شده در این منطقه، کابرد‌هایی مذهبی داشته‌اند. هرم‌های سنگی بنا شده به دست این مردمان، از شهرت خاصی برخوردارند. باستان‌شناسان بر سر این که آیا می‌توان نورته چیکو را یک تمدن خواند یا نه، اختلاف نظر دارند؛ گرچه برای متمدن دانستن قومی از مردمان، می‌باید آثاری از شهر‌نشینی و نیز کاربرد هنر در زندگی ایشان شناخته شده باشد. با این‌همه، مردمان نورته چیکو، بر تمدن‌های پس از خود در آمریکای جنوبی تاثیرات انکار‌ناپذیری گذاشته‌اند.
caral-norte (1b)_resize


سرزمین پونت
از مهمترین شرکای تجاری تمدن مصر، مردمان پونت بودند که مصریان به تفصیل در مورد ایشان، و آداب و رسوم‌شان نوشته‌اند، اما هیچ‌گاه به صراحت بیان نکرده‌اند این مردمان کجا زندگی می‌کرده اند. امروزه پژوهشگران در جایگاه اصلی این مردمان اختلاف نظر دارند و مسکن ایشان را از جنوب آفریقا، سومالی، اریتره و سودان تا خاور‌میانه حدس می‌زنند.
punt1b_resizeمردم پونت با مصر به داد و ستد عاج، طلا، صمغ، آبنوس و کندر می‌پرداختند. بیشترین آموخته‌های ما در مورد این مردم، مربوط به اشاراتی است که در دوران حکم‌رانی حَتَشپسوت، فرعون زن قدرت‌مند مصر در 3500 سال پیش به ایشان شده است. در داخل مقبره‌ی این فرعون، اشارات روشنی به داد و ستد با این قوم شده و نیز تصویری از فرعون در حال دریافت هدایایی از این مردم، بر دیوار معابد مصری حک شده است. آثار هنری و مصنوعات زیادی از مصر با اشارات مستقیم به این مردم بدست آمده، بدون آن که به شکل شفاف محل زندگی ایشان بیان شود. پژوهشگران امیدوارند روزگاری معمای این مردمان اسرار‌آمیز را حل کنند.
punt2b_resize


دیلمون
این مردمان تجارت‌پیشه، در حدود پنج هزار سال پیش در منطقه‌ای زندگی می‌کردند که بخش‌هایی از بحرین، قطر و عربستان کنونی را در بر می‌گرفت. بقایای باستانی در سار (نزدیک منامه) و قلعة‌البحرین کشف شده که به نظر برخی باستان‌شناسان، می تواند متعلق به این قوم باشد.
dilm3b_resizeنخستین اشاره به دیلمون در کتیبه‌ای متعلق به انتهای هزاره‌ی چهارم پیش از میلاد ،در معبد اینانا (ایزد‌بانوی سومری) در شهر اوروک ذکر شده‌است. مردمان دیلمون در دوران خود، کنترل راه‌های تجاری دریایی در خلیج پارس را در اختیار داشتند و دامنه‌ی داد و ستد ایشان، که چوب و مس بود، تا حوالی ترکیه کنونی هم می‌رسید. در آن زمان، سرزمین دیلمون خرم و سر‌سبز بود و چشمه‌های فراوان در آن منطقه وجود داشت. در الواح سومری از این قوم به دفعات یاد شده و آن را ”سرزمین طلوع خورشید“ می‌نامیدند. بر اساس اسطوره‌های سومریان، اوتناپیشتیم (نوح نخستین) برای گذران زندگی ابدی خویش، به دیلمون برده شد. در حماسه‌های اِنکی، نینهورسَگ و گیلگمش از دیلمون به عنوان مکان آفرینش یاد شده و برخی از اسطوره‌شناسان نیز دیلمون را محل واقعی بهشت عدن می‌دانند.
dilm (2)_resize


ایلامیان
ایلامیان در پایان هزاره‌ی سوم قبل از میلاد، در بخش بزرگی از جنوب غربی فلات ایران می‌زیستند. ایلامیان سرزمین خود را هَلتَمتی (سرزمین خدایان) می‌خواندند و اکدیان به آن اِلامتو می‌گفتند.
elama (1)_resizeپادشاهی ایلام در حدود 4700 سال پیش به پایتختی شوش تشکیل شد و سر‌زمین ایشان با سر‌زمین سومریان و اکدیان هم مرز بود. سفالینه‌های نقاشی شده متعلق به حدود 3500 پیش از میلاد در شوش به دست آمده که اشکال هندسی و تصاویری از جانوران بر آن‌ها نقش بسته است. تاریخ این مردمان، بیشتر حاصل بازسازی قطعاتی ناقص از منابع میان‌رودانی، سومری، اکدی، آشوری و بابلی است. تاریخ ایلام معمولا به سه دوره با گستره‌ی بیش از دو هزار سال تقسیم می‌شود. نوشتارهای به جا مانده از ایشان بیشتر در ستایش پادشاهان و نیز امور اداری است. 2700 سال پیش، آشوربانی‌پال شاه آشور، ایلامیان را شکست داد و شوش را غارت کرد. پس از آن، دوران افول این قوم نیز فرا رسید.
elama (2)_resize


هاراپان (تمدن دره‌ی سِند)
قوم هاراپان، مردمانی از تمدن دره‌ی سِند بودند که حدود 4500 سال پیش، در مناطقی از هند و پاکستان امروزی زندگی می‌کردند. ایشان به ساختن شهرهای پیش‌رفته و شکوهمندی همچون هاراپا و موهنجو‌ -دارو دست زدند، زبان خاص خویش را داشتند و خط نوشتاری آن‌ها از 500 سمبل مختلف تشکیل می‌شد؛ که تا امروز به کشف رمز همه‌ی آن موفق نشده‌ایم.
harapa (3b)_resizeهمچنین شواهدی از مهارت‌های شگفت‌انگیز و برجسته در ریاضیات، مهندسی و حتی دندان‌پزشکی اولیه در این تمدن وجود دارد. نظریات مختلفی در مورد چگونگی زوال این مردم وجود دارد. معروف‌ترین آن‌ها، یک دوره‌ی طولانی خشک‌سالی و تغییرات جوی را سبب کاهش جمعیت، و یا تهاجم اقوام هندو-اروپایی را دلیل محو تدریجی این تمدن می‌دانند. از ایشان آثار هنری و تندیس‌هایی به شکل جانوران و موجودات افسانه‌ای به دست آمده است. این تمدن در 1500 سال پیش از میلاد تقریبا از میان رفته بود.
harapa (1)_resize

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: